၂၁-အတၳိပစၥေယာ  zawgyi

ဘ၀ႏွင့္ပ႒ာန္း သင္ခန္းစာ

 

          အတၳိပစၥည္းဟူသည္ ထင္ရွားရွိၿပီး ေက်းဇူးျပဳသည့္ ပစၥည္းျဖစ္ပါသည္။ တစ္နည္းဆုိပါက Presence condition အျဖစ္ ေက်းဇူးျပဳျခင္းျဖစ္သည္။ အေၾကာင္းတရားတို႕လည္း ထင္ရွားရွိေနၿပီး အက်ဳိးျပဳမည့္ တရား ကလည္း ထင္ရွားရွိေနသည့္ပစၥည္းကို အတၳိပစၥည္းဟုေခၚသည္။ ရွိေနခိုက္တြင္ ေက်းဇူးျပဳပါက အတၳိပစၥည္းျဖစ္ၿပီး၊ မရွိေတာ့မွသာ ေက်းဇူးျပဳပါက နတၳိပစၥည္း ျဖစ္သည္။

 

အတၳိ၏အဓိပၸါယ္

 

          အတၳိပစၥည္းသည္ ခဏိကပစၥဳပၸန္အေနအားျဖင့္ မိမိထင္ရွားရွိခိုက္ မိမိကဲ့သို႔ ထင္ရွားရွိေနသည့္ တရားအား ေထာက္ပံ့သမႈ ေက်းဇူးျပဳသည့္ ပစၥည္းျဖစ္ပါသည္။ ဥပမာအားျဖင့္ ေျမႀကီး၊ ျမင့္မိုရ္ေတာင္ ဟိမ၀ႏၲာေတာင္တို႔သည္ မိမိတို႔ထင္ရွားရွိခိုက္ မိမိအေပၚ ေပါက္ေရာက္ေနၾကသည့္ ထိုထိုသစ္ပင္ စသည္တို႔အား ၾသဇာထက္ျမက္ေစရန္ လည္းေကာင္း၊ စိမ္းလန္း စိုေျပ ရွင္သန္ေစရန္လည္းေကာင္း ေထာက္ပံ့ေသာအားျဖင့္ ေက်းဇူးျပဳၾကပါသည္။

          ဤအတၳိပစၥည္းတြင္ ဇနကသတၱိႏွင့္ ဥပထမၻက သတၱိဟူ၍ ႏွစ္မ်ဳိးရွိ၏။ ဥပါဒ္အခိုက္ ဘင္အခိုက္တြင္ ထိုပစၥည္း ထင္ရွားရွိေနေသာ္လည္း ျဖစ္ေနခိုက္ ပ်က္ေနခိုက္ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ မထင္ရွားပါ။ ဌီအခိုက္၌မူ ပို၍ ထင္ရွားသျဖင့္ ဇနကသတၱိရွိေသာ္လည္း ဥပထမၻကသတၱိက ျပ႒ာန္းေၾကာင္း မူလပ႒ာန္းဆရာေတာ္ႀကီးမွ မိန္႔ေတာ္မူပါသည္။

 

အတၳိပစၥည္း၏သခ်ၤာ

 

          အတၳိပစၥည္း၏ သခ်ၤာမွာ – ၁၃ ျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ‘အတၳိယာ ေတရသ’ ဟု မွတ္သားႏိုင္ပါသည္။

ထိုသခ်ၤာကို ေအာက္ပါအတိုင္း ေလ့လာႏိုင္ပါသည္။

 

ကုသလ ဓမၼာ သခ်ၤာ-၃

(၁) ကု-ကု    (၂) ကု-ဗ်ာ   (၃) ကု-ကု-ဗ်ာ

 

အကုသလ ဓမၼာ သခ်ၤာ-၃

(၁) အကု-အကု    (၂) အကု-ဗ်ာ   (၃) အကု-အကု-ဗ်ာ

 

အဗ်ာကတ ဓမၼာ သခ်ၤာ-၃

(၁) ဗ်ာ-ဗ်ာ     (၂) ဗ်ာ-ကု     (၃) ဗ်ာ-အကု

 

ကုသလ ဗ်ာကတ သခ်ၤာ -၂

(၁) ကု-ဗ်ာ-ကု         (၂) ကု-ဗ်ာ-ဗ်ာ

အကုသလ ဗ်ာကတ သခ်ၤာ -၂

(၃) အကု-ဗ်ာ-အကု     (၄) အကု-ဗ်ာ-ဗ်ာ

 

 

အတၳိႏွင့္ အ၀ိဂတ အဓိပၸါယ္ရွင္းလင္းခ်က္

 

          ‘အတၳိ’ သဒၵါသည္ ‘ထင္ရွားရွိေနျခင္း’ အနက္ကို ေဟာ၏။ ထင္ရွားရွိသည္ျဖစ္၍ ေက်းဇူးျပဳတတ္ေသာ သတၱိသည္ အတၳိပစၥည္းမည္၏။ ထို႔ေၾကာင့္ အတၱိပစၥည္း၌ ပစၥည္း ပစၥယုပၸန္ တရားႏွစ္မ်ဳိးလုံးပင္ ပစၥဳပၸန္အခိုက္၌ (၀ါ) ေက်းဇူးျပဳခိုက္၌ ထင္ရွားရွိေနရမည္။ ‘ပစၥဳပၸန္အခိုက္၌ ထင္ရွားရွိေနရမည္’ ဟူသည္ ဥပါဒ္ (ျဖစ္) အခိုက္မွာ ျဖစ္ေစ၊ ဌီ (တည္) အခိုက္မွာျဖစ္ေစ၊ ဘင္ (ပ်က္) အခိုက္မွာျဖစ္ေစ ခဏသုံးပါးလုံး၌ ထင္ရွားေနရမည္ဟု ဆိုလို သည္။

          ‘အ၀ိဂတ’ ပစၥည္းသည္ အတၳိပစၥည္းႏွင့္ (ပစၥည္း၊ ပစၥယုပၸန္) တရားကိုယ္ အရေကာက္အားျဖင့္ အားလံုး တူညီသည္။ အ၀ိဂတပစၥည္း၏ သေဘာသည္ အတၳိပစၥည္း၏ သေဘာကို အဓိပၸါယ္ရွင္းျပရာ၌ မ်ားစြာ အေထာက္ အကူျပဳသျဖင့္ ဤပစၥည္းႏွစ္ခု၏ သေဘာအဓိပၸါယ္ကို ေပါင္း၍ ေလ့လာက ပို၍ အက်ဳိးရွိေပသည္။

          တစ္နည္းအားျဖင့္လည္း – ပရမတၳအထည္ကိုယ္ ထင္ရွားရွိေနေသာအားျဖင့္ ေက်းဇူးျပဳတတ္ေသာ သတၱိကို အတၳိပစၥည္းဟု ေခၚ၍၊ ပရမတၳသေဘာမွ မကင္းမခ်ဳပ္ေသးေသာအားျဖင့္ (၀ါ) မေကြမကြာ ပစၥဳပၸန္ ရွိေနဆဲ အျဖစ္ျဖင့္ ေက်းဇူးျပဳတတ္ေသာ သတၱိကို အ၀ိဂတပစၥည္းဟုေခၚသည္။ ဤသို႔လွ်င္ ဤပစၥည္း ႏွစ္ခုအနက္၊ တစ္ခု၏ သေဘာအဓိပၸာယ္က အျခားတခု၏ သေဘာအဓိပၸာယ္ ထပ္ဆင့္ရွင္းျပဘိသကဲ့သို႔ ရွိေလသည္။

 

          ပစၥည္းသေဘာကို ဥပမာေပးရာ၌လည္း အ၀ိဂတပစၥည္းကို မဟာသမုဒၵရာႏွင့္ တူ၏ဟု ေရွးဆရာတို႔ ဥပမာျပၾက၏။ မဟာသမုဒၵရာသည္ မိမိ၌တည္ရွိေသာ ငါး လိပ္ စသည္တို႔အား မိမိမကင္းေသး၊ မကုန္ခန္းေသး သမွ် ေအးေအးျမျမ တည္ေနႏိုင္ၾကဖို႔ရာ ေက်းဇူးျပဳသကဲ့သို႔ ထို႔အတူပင္ အ၀ိဂတပစၥည္းသည္လည္း မိမိ မကင္းေသး၊ မခ်ဳပ္ေပ်ာက္ေသးသည္၏အျဖစ္ျဖင့္ ေက်းဇူးျပဳသည္ဟု ဆိုလိုသည္။ အတၳိပစၥည္း၌ ေျမႀကီးႏွင့္ သစ္ပင္ (ပစၥည္းႏွင့္ ပစၥယုပၸန္) ႏွစ္ဘက္လုံး ထင္ရွားရွိေနၾကမွသာ ေက်းဇူးျပဳႏိုင္သကဲ့သို႔  ဤအ၀ိဂတ ပစၥည္း၌ လည္း မဟာသမုဒၵရာႏွင့္ ငါးလိပ္ပစၥည္းႏွင့္ ပစၥယုပၸန္ႏွစ္ဘက္လုံး မပ်က္သုဥ္းၾကေသးေသာအခါမွသာ ေက်းဇူး ျပဳႏိုင္သည္။

      မည္သို႔ပင္ျဖစ္ေစ အတၳိပစၥည္းႏွင့္ အ၀ိဂတ ပစၥည္းႏွစ္ခုတို႔သည္ ပစၥည္း, ပစၥယုပၸန္ ေက်းဇူးျပဳပုံအားျဖင့္ လုံး၀ တူေနသည္ သာမက၊ သေဘာသတၱိ အဓိပၸာယ္အားျဖင့္လည္း တူေနပါသည္။ (ညႊန္း- ဦးျမင့္ေဆြ၏ ပ႒ာန္းမဟာ)

 

အ၀ိဂတပစၥည္းႏွင့္ အတၳိပစၥည္းက သေဘာခ်င္းတူညီ

 

          အက်ဳိးအေၾကာင္း တူတကြျဖစ္ပါက = သဟဇာတပစၥည္း။

          အက်ဳိးမျဖစ္ထြန္းမီ ႀကိဳတင္ျဖစ္ပါက = ပုေရဇာတပစၥည္း။

          အက်ဳိးပစၥယုပၸန္တရား ျဖစ္ေပၚေနခ်ိန္မွာ အေၾကာင္းပစၥည္းတရားက မခ်ဳပ္ေပ်ာက္ေသးဘဲ ေက်းဇူး ျပဳသည့္ပစၥည္းက = အတၳိပစၥည္း။

          တစ္နည္းအားျဖင့္ အက်ဳိးတရားျဖစ္ေနခ်ိန္၌ပင္ အေၾကာင္းတရားက မကင္းမကြာ ေက်းဇူးျပဳေန ေသာေၾကာင့္ = အ၀ိဂတပစၥည္း။

          အ၀ိဂတပစၥည္းႏွင့္ အတၳိပစၥည္းက သေဘာခ်င္းတူပါသည္။

          ‘ျဖစ္ေစ၊ တည္ေစ ဤႏွစ္ေထြ ေခၚေလေက်းဇူးျပဳ’

ျဖစ္ေစသည္ကို ‘ေက်းဇူးျပဳတာ’ = ဇနကသတၱိ Producing cause.

တည္ေစသည္ကို ‘ေက်းဇူးျပဳတာ’ = ဥပတၳမဧကသတၱိ Supporting cause.

 

 

၂၁-အတ္ထိပစ္စယော unicode

ဘဝနှင့်ပဋ္ဌာန်း သင်ခန်းစာ

        အတ္ထိပစ္စည်းဟူသည် ထင်ရှားရှိပြီး ကျေးဇူးပြုသည့် ပစ္စည်းဖြစ်ပါသည်။ တစ်နည်းဆိုပါက Presence condition အဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ အကြောင်းတရားတို့လည်း ထင်ရှားရှိနေပြီး အကျိုးပြုမည့် တရား ကလည်း ထင်ရှားရှိနေသည့်ပစ္စည်းကို အတ္ထိပစ္စည်းဟုခေါ်သည်။ ရှိနေခိုက်တွင် ကျေးဇူးပြုပါက အတ္ထိပစ္စည်းဖြစ်ပြီး၊ မရှိတော့မှသာ ကျေးဇူးပြုပါက နတ္ထိပစ္စည်း ဖြစ်သည်။

အတ္ထိ၏အဓိပ္ပါယ်

       အတ္ထိပစ္စည်းသည် ခဏိကပစ္စုပ္ပန်အနေအားဖြင့် မိမိထင်ရှားရှိခိုက် မိမိကဲ့သို့ ထင်ရှားရှိနေသည့် တရားအား ထောက်ပံ့သမှု ကျေးဇူးပြုသည့် ပစ္စည်းဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြေကြီး၊ မြင့်မိုရ်တောင် ဟိမဝန္တာတောင်တို့သည် မိမိတို့ထင်ရှားရှိခိုက် မိမိအပေါ် ပေါက်ရောက်နေကြသည့် ထိုထိုသစ်ပင် စသည်တို့အား သြဇာထက်မြက်စေရန် လည်းကောင်း၊ စိမ်းလန်း စိုပြေ ရှင်သန်စေရန်လည်းကောင်း ထောက်ပံ့သောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြပါသည်။

      ဤအတ္ထိပစ္စည်းတွင် ဇနကသတ္တိနှင့် ဥပထမ္ဘက သတ္တိဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။ ဥပါဒ်အခိုက် ဘင်အခိုက်တွင် ထိုပစ္စည်း ထင်ရှားရှိနေသော်လည်း ဖြစ်နေခိုက် ပျက်နေခိုက် ဖြစ်သောကြောင့် မထင်ရှားပါ။ ဌီအခိုက်၌မူ ပို၍ ထင်ရှားသဖြင့် ဇနကသတ္တိရှိသော်လည်း ဥပထမ္ဘကသတ္တိက ပြဋ္ဌာန်းကြောင်း မူလပဋ္ဌာန်းဆရာတော်ကြီးမှ မိန့်တော်မူပါသည်။

 

 

အတ္ထိပစ္စည်း၏သင်္ချာ

အတ္ထိပစ္စည်း၏ သင်္ချာမှာ – ၁၃ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ‘အတ္ထိယာ တေရသ’ ဟု မှတ်သားနိုင်ပါသည်။

ထိုသင်္ချာကို အောက်ပါအတိုင်း လေ့လာနိုင်ပါသည်။

ကုသလ ဓမ္မာ သင်္ချာ-၃

(၁) ကု-ကု (၂) ကု-ဗျာ (၃) ကု-ကု-ဗျာ

အကုသလ ဓမ္မာ သင်္ချာ-၃

(၁) အကု-အကု (၂) အကု-ဗျာ (၃) အကု-အကု-ဗျာ

အဗျာကတ ဓမ္မာ သင်္ချာ-၃

(၁) ဗျာ-ဗျာ (၂) ဗျာ-ကု (၃) ဗျာ-အကု

ကုသလ ဗျာကတ သင်္ချာ -၂

(၁) ကု-ဗျာ-ကု (၂) ကု-ဗျာ-ဗျာ

အကုသလ ဗျာကတ သင်္ချာ -၂

(၃) အကု-ဗျာ-အကု (၄) အကု-ဗျာ-ဗျာ

 

 

အတ္ထိနှင့် အဝိဂတ အဓိပ္ပါယ်ရှင်းလင်းချက်

     ‘အတ္ထိ’ သဒ္ဒါသည် ‘ထင်ရှားရှိနေခြင်း’ အနက်ကို ဟော၏။ ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော သတ္တိသည် အတ္ထိပစ္စည်းမည်၏။ ထို့ကြောင့် အတ္တိပစ္စည်း၌ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် တရားနှစ်မျိုးလုံးပင် ပစ္စုပ္ပန်အခိုက်၌ (ဝါ) ကျေးဇူးပြုခိုက်၌ ထင်ရှားရှိနေရမည်။ ‘ပစ္စုပ္ပန်အခိုက်၌ ထင်ရှားရှိနေရမည်’ ဟူသည် ဥပါဒ် (ဖြစ်) အခိုက်မှာ ဖြစ်စေ၊ ဌီ (တည်) အခိုက်မှာဖြစ်စေ၊ ဘင် (ပျက်) အခိုက်မှာဖြစ်စေ ခဏသုံးပါးလုံး၌ ထင်ရှားနေရမည်ဟု ဆိုလို သည်။

     ‘အဝိဂတ’ ပစ္စည်းသည် အတ္ထိပစ္စည်းနှင့် (ပစ္စည်း၊ ပစ္စယုပ္ပန်) တရားကိုယ် အရကောက်အားဖြင့် အားလုံး တူညီသည်။ အဝိဂတပစ္စည်း၏ သဘောသည် အတ္ထိပစ္စည်း၏ သဘောကို အဓိပ္ပါယ်ရှင်းပြရာ၌ များစွာ အထောက် အကူပြုသဖြင့် ဤပစ္စည်းနှစ်ခု၏ သဘောအဓိပ္ပါယ်ကို ပေါင်း၍ လေ့လာက ပို၍ အကျိုးရှိပေသည်။

     တစ်နည်းအားဖြင့်လည်း – ပရမတ္ထအထည်ကိုယ် ထင်ရှားရှိနေသောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော သတ္တိကို အတ္ထိပစ္စည်းဟု ခေါ်၍၊ ပရမတ္ထသဘောမှ မကင်းမချုပ်သေးသောအားဖြင့် (ဝါ) မကွေမကွာ ပစ္စုပ္ပန် ရှိနေဆဲ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော သတ္တိကို အဝိဂတပစ္စည်းဟုခေါ်သည်။ ဤသို့လျှင် ဤပစ္စည်း နှစ်ခုအနက်၊ တစ်ခု၏ သဘောအဓိပ္ပာယ်က အခြားတခု၏ သဘောအဓိပ္ပာယ် ထပ်ဆင့်ရှင်းပြဘိသကဲ့သို့ ရှိလေသည်။

 

 

 

ပစ္စည်းသဘောကို ဥပမာပေးရာ၌လည်း အဝိဂတပစ္စည်းကို မဟာသမုဒ္ဒရာနှင့် တူ၏ဟု ရှေးဆရာတို့ ဥပမာပြကြ၏။ မဟာသမုဒ္ဒရာသည် မိမိ၌တည်ရှိသော ငါး လိပ် စသည်တို့အား မိမိမကင်းသေး၊ မကုန်ခန်းသေး သမျှ အေးအေးမြမြ တည်နေနိုင်ကြဖို့ရာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ ထို့အတူပင် အဝိဂတပစ္စည်းသည်လည်း မိမိ မကင်းသေး၊ မချုပ်ပျောက်သေးသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အတ္ထိပစ္စည်း၌ မြေကြီးနှင့် သစ်ပင် (ပစ္စည်းနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်) နှစ်ဘက်လုံး ထင်ရှားရှိနေကြမှသာ ကျေးဇူးပြုနိုင်သကဲ့သို့ ဤအဝိဂတ ပစ္စည်း၌ လည်း မဟာသမုဒ္ဒရာနှင့် ငါးလိပ်ပစ္စည်းနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်နှစ်ဘက်လုံး မပျက်သုဉ်းကြသေးသောအခါမှသာ ကျေးဇူး ပြုနိုင်သည်။

မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အတ္ထိပစ္စည်းနှင့် အဝိဂတ ပစ္စည်းနှစ်ခုတို့သည် ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန် ကျေးဇူးပြုပုံအားဖြင့် လုံး၀ တူနေသည် သာမက၊ သဘောသတ္တိ အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့်လည်း တူနေပါသည်။ (ညွှန်း- ဦးမြင့်ဆွေ၏ ပဋ္ဌာန်းမဟာ)

အဝိဂတပစ္စည်းနှင့် အတ္ထိပစ္စည်းက သဘောချင်းတူညီ

အကျိုးအကြောင်း တူတကွဖြစ်ပါက = သဟဇာတပစ္စည်း။

အကျိုးမဖြစ်ထွန်းမီ ကြိုတင်ဖြစ်ပါက = ပုရေဇာတပစ္စည်း။

အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်တရား ဖြစ်ပေါ်နေချိန်မှာ အကြောင်းပစ္စည်းတရားက မချုပ်ပျောက်သေးဘဲ ကျေးဇူး ပြုသည့်ပစ္စည်းက = အတ္ထိပစ္စည်း။

တစ်နည်းအားဖြင့် အကျိုးတရားဖြစ်နေချိန်၌ပင် အကြောင်းတရားက မကင်းမကွာ ကျေးဇူးပြုနေ သောကြောင့် = အဝိဂတပစ္စည်း။

အဝိဂတပစ္စည်းနှင့် အတ္ထိပစ္စည်းက သဘောချင်းတူပါသည်။

‘ဖြစ်စေ၊ တည်စေ ဤနှစ်ထွေ ခေါ်လေကျေးဇူးပြု’

ဖြစ်စေသည်ကို ‘ကျေးဇူးပြုတာ’ = ဇနကသတ္တိ Producing cause.

တည်စေသည်ကို ‘ကျေးဇူးပြုတာ’ = ဥပတ္ထမဧကသတ္တိ Supporting cause.

 

 5 total views,  1 views today

By admin

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *